संस्कृत विद्याभ्यास

अयं निजः परो वेित गणना लघुचेतसाम।्  उदारचरितानां तु वसुधैवकुटुम्बकम् ।

Convert the following present tense sentences into past tense sentences.  रामः पाठं पठति। Rama reads lesson. त्वं कन्दुकेन खेलसि। You play with ball. अहं जलं पिबामि। I drink water. बालिके हसतः। Two girls laugh. वयं नयामः। We carry. Solutions रामः पाठं अपठत्। त्वं कन्दुकेन अखेलः। अहं जलं अपिबम्। बालिके अहसताम्। वयं अनयाम। Change the number of the following sentences. If it is in singular, convert it to plural. If the sentence is in plural, convert it to singular.  वानरः वृक्षे कुर्दति। Monkey jumps in the tree. महिला ओदनं पचति। Woman cooks rice. वयं गृहं गच्छामः। We go home. नराः स्नानं कुर्वन्ति। Men have bath. मानवाः वृक्षाणां छायायां विरमन्ति। Men rest in the shades of trees. Solutions वानराः वृक्षेषु कूर्दन्ति। महिलाः ओदनं पचन्ति। अहं गृहं गच्छामि।  नरः स्नानं करोति। मानवः वृक्षस्य छायायां विरमति। Convert the following nouns as mentioned. पथिन्  - सप्तमी-एकवचन  = पथि    (in the road ) राष्ट्र - चतर्थी- एकवचन = राष्ट्राय (for the country) पाषाण ...

 सूर्यः प्रभातसमये उदयते। सूर्योदये जनाः शयनात् उत्तिष्टन्ति। दन्तधावनं कुर्वन्ति। स्नानं कुर्वन्ति। देवं नमन्ति। छात्राः पाठान् पठन्ति, लिखन्ति च। पिता समाचारपत्रं पठति। माता ओदनं पचति।  छात्राः विद्यालयं गच्छन्ति। जनाः कार्यालयं गच्छन्ति। कृषकः क्षेत्रं कर्षति। Sounds very lame? Yes, may be. But remember we are trying to learn a new language - like little kids. So let's translate. सूर्यः- sun - भानु, सवितृ, दिनकर, रवि प्रभात - morning - प्रात समये - in that time - सप्तमि विभक्ति एकवचन उदयते -  rises - आत्मने पद प्रथम पुरुष एकवचन लट् लकार  शयनात् - from sleep (शयन पञ्चमी विभक्ति) उत्तुष्टन्ति - they wake up दन्तधावन - brushing teeth कुर्वन्ति - कृ लट् लकार प्रथम पुरुष बहुवचन - they do स्नानं - bath स्नान द्वितीया विभक्ति एक वचन  देवं - God दॆव द्वितीया विभक्ति एकवचन नमन्ति - they pray नम् लट् लकार प्रथम पुरुष बहुवचन  पठन्ति, लिखन्ति - they read, they write, पठ् लिख् लट् लकार प्रथम पुरुष बहुवचन  समाचारपत्रं - newspaper द्वितीया विभक्ति एक वचन...

 भाषासु मुख्या मधुरा दिव्या गीर्वाणभारती।  तत्रापि मधुरं काव्यं तस्मादपि सुभाषितम्।।3।। Of all the languages, the most important and heavenly and  melodious  is Sanskrit. Of those melodious is poetry. And among poetry Subhashitas are most melodious.  भाषा - language    भाषासु - सप्तमि बहुवचन - among languages मधुरा - pleasant, melodious, sweet गीर्वाणभारती - Sanskrit - गीर्वाणभाषा तत्रापि - तत्र + अपि  काव्यं - songs , poetry तस्मादपि = तस्मात+अपि  Now if you are interested, you can listen to this madhura song about Lord Krishna  

 क्रष्णमुखी न मार्जारी द्विजिह्वा न च सर्पिणी | पञ्चभर्त्री न पाञ्चाली यो जानाति स पण्डितः || She has black face, but she is not a female cat ( मार्जारी). She has two tongues, but she is not a snake ( सर्पिणी). She has five husbands ( पञ्चभर्त्री),but she is not Panchali - Draupadi. The one who knows answer, is a wise man. Can you guess the answer? --------------------------------------------------------------------------------------------------------- कस्तूरि जायते कस्मात्  को हन्ति करिणां कुलम् | किं कुर्यात् कतरो युद्दे मृगात्  सिंहः पलायनं || From what   Kasturi comes (is made)? Who kills the clans of elephants? What should a coward do in a war? Lion runs away from the deer.   Of course, the fourth line sounds really strange. Why should a lion run away from a deer? Isn't it the other way around? That the deer runs away from the lion?   But the fact is, the last line is just answers for first three questions. From what kasturi comes ? From deer - म्रगात्...

 Match the words with their synonyms शैलानाम्               स्वस्य​ शक्रः                    पर्वतानाम् आत्मनः                इन्द्रः चक्षुः                     भूपतिः उत्पटाय​                निष्कास्य​ महीपालः              नेत्रम्     Now the question arises. Do we know these words at all? Let us inspect them. शैलानाम् - शैलः षष्टि विभक्ति बहुवचन  - of the mountains पर्वतानां - of the mountains शक्रः - इन्द्र Indra -the King of Gods आत्मनः - आत्मन् षष्टि विभक्ति एकवचन - of one self  स्वस्य - स्व षष्टि विभक्ति एकवचन - of self चक्षु - eye - नेत्रम्  उत्पटाय - having pulled out निष्कास्य -  having removed महीपाल - भूपति - king Done and over. Now match the words yo...

उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः । न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः ।।1।। पुस्तके पठितः पाठः जीवने नैव साधितः। किं भवेत् तेन पाठेन जीवने यो न सार्थकः ।।2।। प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः। तस्मात् प्रियं हि वक्तव्यं वचने का दरिद्रता ।।3।। गच्छन् पिपीलको याति योजनानां शतान्यपि। अगच्छन् वैनतेयोऽपि पदमेकं न गच्छति ।।4।। काकः कृष्णः पिकः कृष्णः को भेदः पिककाकयोः। वसन्तसमये प्राप्ते काकः काकः पिकः पिकः ।।5।। Now let us understand these verses उद्यमेन - मनोरथैः - by desire सुप्तस्य सिंहस्य - of sleeping lion   मुखे -in the mouth प्रविशन्ति - enter    सिद्ध्यन्ति - be accomplished (plural)   मृगाः - deers Work gets done only by hard work, not just by desiring it. (like) The animals don't enter the mouth of a sleeping lion.  Even the lion has to go and hunt for animals to eat them. पुस्तके - in the books  पठितः - read   जीवने - in life    न एव साधितः - not accomplished किं - what भवेत् - bec...