संस्कृत विद्याभ्यास

 एकस्मिन् -------- (वन) एकः सिंहः अवसत्। एकदा सः -------- (वृक्ष) नीचैः सुप्तः आसीत्। एकः मूषकः तस्य शरीरे इतस्ततः -------- (धाव् लङ्) | तेन सिंहः प्रबुद्ध: । सः मूषकाय अक्रुध्यत्। मूषकः अवदत्, "भो वनराज। -------- (अस्मद्) दयां कुरु। अहं यथाकालं भवतः सहायतां -------- (कृ लृट् ) । सिंहः मूषकम् -------- (मुच् लङ्)।  एकदा सिंहः व्याध्स्य जाले बद्धः अभवत्। तदा सः -------- (गर्ज् लङ्)। तत् आकर्ण्य मूषकः तत्रा आगच्छत् अवदत् च-‘‘भो राजन्, अहं जालं कृन्तामि। भवान् चिन्तां न करोतु। ततः सः मूषकः जालम् --------(कृत् लङ्)  तेन मुक्तः अभवत्। प्रसन्नः च अवदत् - ‘‘भो मित्रा मूषकः,  -------- (अस्मद्) प्रसन्नः अस्मि| This is an interesting way of telling a story. As you can see, the words to be filled are given in parantheses but without proper forms.  e.g. the first word to be filled is वने - the word वन in locative case. Because the lion was living "in" the forest.  Can you guess the second one? It is वृक्षस्य.  - of the tree एकदा सः वृक्षस्य नीचैः सुप्तः आसीत्।...

आसीत् कशचित् चञ्चलो नाम व्याध: | There was a certain hunter called Chanchala  पक्षिमृगादीनां ग्रहणेन सः स्वीयां जीविकां निर्वहति स्म|  He used to lead his life by hunting birds, animals etc.   एकदा सः वने जालं विस्तीर्य गृहम् आगतवान् | Once he spread the net in the forest and came home.   अन्यस्मिन् दिवसे प्रातःकाले यदा चञ्चलः वनं गतवान् तदा सः दृष्टवान् यत् तेन विस्तारिते जाले दौर्भाग्याद्  एकः व्याघ्रः बद्धः आसीत्|  Another day when Chanchal went to forest, then he saw that in his spread net, due to bad luck a tiger was caught.  सोऽचिन्तयत् "व्याघ्रः मां खादिष्यति अत एव पलायनं करणीयम्"| He thought "Tiger will eat me. So I have to escape (run away)." व्याघ्रः न्यवेदयत् " भो मानव, कल्याणं भवतु ते| Tiger requested "Hey human, let good things happen to you" यदि त्वं मां मोचयिष्यसि, तर्हि अहं त्वां न हनिष्यामि|" If you release me (from this net), then I will not kill you. तदा सः व्याधः व्याघ्रं जालात् बहिः निरसारयत्| Then that...

 एकस्मिन् वने कश्चन् व्याधः जालं विस्तीर्य दूरे स्थितः| क्रमशः आकाशात् सपरिवारः कपोतराजः तत्र आगच्छत्|  यदा कपोताः तण्डुलान् अपश्यत् तदा तेषां लोभो जातः | परं राजा सहमतः नासीत्| तस्य युक्तिः आसीत् सहसा वने कोपि मनुष्यः नास्ति| कुतः तण्डुलानाम् सम्भवः| राज्ञ: उपदेशम् अस्वीकृ्त्य कपोताः तण्डुलान् खादितुं प्रवृत्ताः जाले नीचैः निपतिता:| एकस्मिन् - one      वने - in the forest       कश्चन् - some      व्याधः - hunter     जालं - net (acc) विस्तीर्य – having spread       दूरे - in a far away place    स्थितः - he sat क्रमशः - gradually      आकाशात् - from the sky        सपरिवारः - with family       कपोतराजः - king of pigeons     तत्र – there    आगच्छत् - came        यदा , तदा - when, then ...

 This is the common and well read children's story of turtle and swans. I am copying the text from NCERT book Ruchira and will be translating the story in few posts. अस्ति मगधदेशे फुल्लोत्पलनाम सर:| तत्र संकटविकटनामकौ हंसौ निवसत: | कम्बुग्रीवनामा तयो: मित्रम् एक: कूर्म: तत्रैव प्रतिवसति स्म | In the kingdom of Magadha, there was a lake called Phollottama. There lived two swans with names Sankat and Vikata. A turtle with the name Kambugreeva, who was their friend also lived there. अस्ति - there is        सर:  - Lake   तत्र - there    हंसौ  -  Two swans  निवसत: - lived तयो: - their   मित्रम् - friend  कूर्म: - turtle  तत्रैव - there only (तत्र + एव)  प्रतिवसति स्म - lived   अथा एकदा धीवारा: तत्र आगच्छन् अकथयन् च - वयं श्व: मत्स्यकूर्मादीन् मारयिष्याम: | एतत् श्रुत्वा कूर्म: अवदत् "मित्रे किं युवाभ्यां धीवाराणां वार्ता श्रुता? अधुना किं अहं करोमि?" Then once fishermen came the...