संस्कृत विद्याभ्यास

  Coconut  नारिकेलः   Apple      सेवम्   Water melon कालिङ्गम्   Banana कदलिका   Mango अाम्रम्   Pome-granate दाडिमः   Orange नारङ्गम्   Lemon जम्बीरम्   Dates खर्जुरम्  

  Lion  सिंह  वने सिंहः गर्जति| The lion roars in the forest. Tiger व्याघ्र  व्याघ्रः हरिणम् अखादत| The tiger ate the deer. Bear भल्लूक भल्लूकः वने अटति| The bear roams in the forest. Wolf वृक   Deer हरिण  हरिणः धावति| The deer runs. Elephant गज गजेन वृक्षः पतितः| The tree was fell by the elephant. Monkey वानर  बालिका वानरेभ्य अाहारं ददाति| The girl gives food to the monkeys. Pig वराह   Buffalo महिष   Horse अश्व  सिंहस्य अपेक्षया अश्वः वेगेन धावति| When compared to lion, horse runs faster. Bull    वृषभ   Cow धेनु   Camel उष्त्र  उष्ट्रः मरुभूम्यां वसति  Donkey गर्दभ   Goat      अज   Cat बिडाल, मार्जार मम गृहे मार्जालः अस्ति| There is a cat in my house.  Sheep      मेष   Dog कुक्कुर, शुनक शुनकः जलं पीत्वा बहि: धावति | Dog drank water and runs outside...

 Let us learn more words in Sanskrit about our body parts. Image from https://www.hindivyakaran.com head शिर मम शिरः भ्रमति |  My head is spinning. hair केश  केशान् सम्यक् प्रसाधय| Comb your hair properly.  mouth मुख  हे मुरलि, अन्कनीं भवतः मुखात् बहिः अपाकरोतु|  Hey Murali, take the pencil out of your mouth. forehead ललाट   cheek कपोल  कपोलताडन - slap on cheek नेत्र   Lips अधर   Tooth दन्त   Neck कण्ठ  कण्ठहार  necklace कण्ठसूत्र tie नीलकण्ठ Lord Shiva because he has blue neck Shoulder स्कन्ध   Chest      वक्षस्   Stomach उदर मह्यम् पुनः पुनः उदरवेदना पीडयति|    I suffer from  stomach ache frequently.  Waist कटि    Hand हस्त तस्य माता स्वस्य हस्ताभ्याम् तस्य युतकं स्यूतवती| His mother sewed his shirt with her hands. Thigh जङ्घा   Knee जानु   Leg पाद ...

आसीत् कशचित् चञ्चलो नाम व्याध: | There was a certain hunter called Chanchala  पक्षिमृगादीनां ग्रहणेन सः स्वीयां जीविकां निर्वहति स्म|  He used to lead his life by hunting birds, animals etc.   एकदा सः वने जालं विस्तीर्य गृहम् आगतवान् | Once he spread the net in the forest and came home.   अन्यस्मिन् दिवसे प्रातःकाले यदा चञ्चलः वनं गतवान् तदा सः दृष्टवान् यत् तेन विस्तारिते जाले दौर्भाग्याद्  एकः व्याघ्रः बद्धः आसीत्|  Another day when Chanchal went to forest, then he saw that in his spread net, due to bad luck a tiger was caught.  सोऽचिन्तयत् "व्याघ्रः मां खादिष्यति अत एव पलायनं करणीयम्"| He thought "Tiger will eat me. So I have to escape (run away)." व्याघ्रः न्यवेदयत् " भो मानव, कल्याणं भवतु ते| Tiger requested "Hey human, let good things happen to you" यदि त्वं मां मोचयिष्यसि, तर्हि अहं त्वां न हनिष्यामि|" If you release me (from this net), then I will not kill you. तदा सः व्याधः व्याघ्रं जालात् बहिः निरसारयत्| Then that...

 एकस्मिन् वने कश्चन् व्याधः जालं विस्तीर्य दूरे स्थितः| क्रमशः आकाशात् सपरिवारः कपोतराजः तत्र आगच्छत्|  यदा कपोताः तण्डुलान् अपश्यत् तदा तेषां लोभो जातः | परं राजा सहमतः नासीत्| तस्य युक्तिः आसीत् सहसा वने कोपि मनुष्यः नास्ति| कुतः तण्डुलानाम् सम्भवः| राज्ञ: उपदेशम् अस्वीकृ्त्य कपोताः तण्डुलान् खादितुं प्रवृत्ताः जाले नीचैः निपतिता:| एकस्मिन् - one      वने - in the forest       कश्चन् - some      व्याधः - hunter     जालं - net (acc) विस्तीर्य – having spread       दूरे - in a far away place    स्थितः - he sat क्रमशः - gradually      आकाशात् - from the sky        सपरिवारः - with family       कपोतराजः - king of pigeons     तत्र – there    आगच्छत् - came        यदा , तदा - when, then ...

In Sanskrit the words which do not change form with gender, number or person, tense etc. are called avyaya (अव्यय). These avyayas are of 4 main categoris – adverb (kriya visheshan), conjunction, preposition and interjection. Examples of adverb क्रियाविशेषण  यदा when तदा then सर्वदा always कदा when सदा always अधुना today इदानीम् now संप्रति nowadays, now अद्य today य्ह: yesterday श्वः tomorrow सायं: evening प्रातं morning शीघ्रं fast दिवा day नक्त: night बहुदा much परश्वः day after tomorrow संभवतः perhaps चिरं everlasting एकदा once कदाचित् sometimes Prepositions : स्थानवाचक अव्यय यत्र here तत्र there कुत्र where सर्वत्र everywhere अन्तः inside बहिः outside अन्तरा in the middle अध: below तत: there समया, निकषा, पार्श्वे nearby   इतस्ततः here and there   अभित: infront of परितः surrounding, all around अग्रे, पुरतः in front of अन्यत्र elsewhere रीतिवाचक अव...

राम शब्द अकारान्त पुल्लिङ्ग विभक्ति एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथमा रामः रामौ रामाः द्वितीया रामम् रामौ रामान् तृतीया रामेण रामाभ्याम् रामैः चतुर्थी रामाय रामाभ्यम् रामेभ्यः पञ्चमी रामात् रामाभ्यम् रामेभ्यः षष्ठी रामस्य रामयोः रामाणाम् सप्तमी रामे रामयोः रामेषु सम्बोधना हे राम हे रामौ हे  रामा:    रमा शब्द आकारान्त स्त्रील्लिङ्ग विभक्ति एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथमा रमा रमे रमाः द्वितीया रमाम् रमे रमाः तृतीया रमया रमाभ्याम् रमाभिः चतुर्थी रमायै रमाभ्याम् रमाभ्यः पञ्चमी रमायाः रमाभ्याम् रमाभ्यः षष्ठी रमायाः रमयोः रमाणाम् सप्तमी रमायाम् रमयोः रमासु सम्बोधना हे रमे हे रमे हे रमाः हरि शब्द इकारान्त पुल्लिङ्ग विभक्ति एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथमा हरि: हरी हरय: द्वितीया हरिम् हरी हरीन् ...