संस्कृत विद्याभ्यास

  अस्ति उज्जन्यां माधवः नाम विप्रः । एकदा तस्या भार्या स्वबालापत्यस्य रक्षार्थं तम् अवस्थाप्य स्नातुं गता ।   अथ ब्राह्मणः राज्ञा श्राद्धार्थं निमन्त्रितः । ब्राह्मणः सहजदारिद्र्यात् अचिन्तयत् - यदि सत्वरं न गच्छामि तर्हि अन्यः कश्चित् श्राद्धार्थं वृतः भवेत् ।   आदानस्य प्रदानस्य कर्तव्यस्य च कर्मण:। क्षिप्रमक्रियमाणस्य कालः पिबति तद्गसम्‌॥ किन्तु बालस्य अत्र रक्षकः नास्ति । तत् किं करोमि ? भवतु  चिरकालपालितम्   इमम्  पुत्रनिर्विशेष॑ नकुलम्  बालरक्षायां व्यवस्थाप्य गच्छामि ।  तथा कृत्वा गत: । ततस्तेन नकुलेन बालसमीपम्‌ उपसर्पन्‌ कृष्णसर्प: दृष्ट: । स तं व्यापाद्य खण्डशः कृतवान्‌ । अत्रान्तरे ब्राह्मणो5पि श्राद्धं गृहीत्वा गृहम्‌ उपावृत्त: । ब्राह्मणं दृष्टवा नकुल: रक्‍्त-विलिप्त-मुख-पाद: तस्य चरणयो: अलुठतू । विप्र: तथाविधं तं दृष्टवा बालकोऽनेन खादित: इति अवधार्य कोपात् नकुलं व्यापादितवान्‌ । अनन्तरं ...

Convert these sentences as indicated. मयूरः   नृत्यति।(बहुवचन)   मयूरौ नृत्यतः मयूराः नृत्यन्ति मयूराः नृत्यसि मयूरः नृत्यन्ति पुष्पम्   विकसति।(द्विवचन)   पुष्पानि विकसन्ति पुष्पे विकसतः पुष्पम् विकसत पुष्पम् विकसत: छात्रे   लिखतः।(एकवचन)   छात्रे लिखति छात्राः लिखति छात्रः लिखति छात्रः लिखतः सिंहाः   गर्जन्ति।(एकवचन)   सिंहम् गर्जति सिंहः गर्जन्ति सिंहाः गर्जति सिंहः गर्जति उद्यानं   विशालं   सुंदरं   च   अस्ति।(बहुवचन)   उद्यानानि विशालं सुंदरं च सन्ति उद्यानानि विशालानि सुंदरानि च सन्ति उद्यानानि विशालं सुंदरं च स्तः उद्यानानि विशालं सुंदरं च स्तः वयं   पठामः।(द्विवचन)   अहं पठामि वयं पठावः आवां पठावः अहं पठावः यूयं   कुत्र   गच्छथ?(एकवचन)   त्वं कुत्र गच्छसि युवां कुत्र गच्छथः यूयं कुत्र गच्छसि त्वं कुत्र गच्छति अहं   अत्र   पठामि।(द्विवचन)   वयं अत्र पठामः वयं अत्र पठामि आवां अत्र पठावः आवां अत्र पठामः आवां   श्लोकं   गायावः।(एकवचन)   वयं श्लोकं गायामः अहं श्लोकं...

 In Sanskrit verb conjugations(forms) are of 5 types - viz present tense, past tense, future tense, imperative mood and potential mood. They are called लट् लकार, लङ् लकार, लृट् लकार, लोट् लकार, विधिलिङ् लकार respectively.  Let us conjugate the root पठ् (to read) in all five forms. Present tense लट् लकार एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथमपुरुष पठति पठतः पठन्ति मध्यमपुरुष पठसि पठथः पठथ उत्तमपुरुष पठामि पठावः पठामः Past tense - लङ् लकार एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथमपुरुष अपठत् अपठताम् अपठन् मध्यमपुरुष अपठः अपठतम् अपठत उत्तमपुरुष अपठम् अपठाव अपठाम Future tense - लृट् लकार एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथमपुरुष पठिष्यति पठिष्यतः पठिष्यन्ति मध्यमपुरुष ...

अयं निजः परो वेित गणना लघुचेतसाम।्  उदारचरितानां तु वसुधैवकुटुम्बकम् ।

Convert the following present tense sentences into past tense sentences.  रामः पाठं पठति। Rama reads lesson. त्वं कन्दुकेन खेलसि। You play with ball. अहं जलं पिबामि। I drink water. बालिके हसतः। Two girls laugh. वयं नयामः। We carry. Solutions रामः पाठं अपठत्। त्वं कन्दुकेन अखेलः। अहं जलं अपिबम्। बालिके अहसताम्। वयं अनयाम। Change the number of the following sentences. If it is in singular, convert it to plural. If the sentence is in plural, convert it to singular.  वानरः वृक्षे कुर्दति। Monkey jumps in the tree. महिला ओदनं पचति। Woman cooks rice. वयं गृहं गच्छामः। We go home. नराः स्नानं कुर्वन्ति। Men have bath. मानवाः वृक्षाणां छायायां विरमन्ति। Men rest in the shades of trees. Solutions वानराः वृक्षेषु कूर्दन्ति। महिलाः ओदनं पचन्ति। अहं गृहं गच्छामि।  नरः स्नानं करोति। मानवः वृक्षस्य छायायां विरमति। Convert the following nouns as mentioned. पथिन्  - सप्तमी-एकवचन  = पथि    (in the road ) राष्ट्र - चतर्थी- एकवचन = राष्ट्राय (for the country) पाषाण ...

 सूर्यः प्रभातसमये उदयते। सूर्योदये जनाः शयनात् उत्तिष्टन्ति। दन्तधावनं कुर्वन्ति। स्नानं कुर्वन्ति। देवं नमन्ति। छात्राः पाठान् पठन्ति, लिखन्ति च। पिता समाचारपत्रं पठति। माता ओदनं पचति।  छात्राः विद्यालयं गच्छन्ति। जनाः कार्यालयं गच्छन्ति। कृषकः क्षेत्रं कर्षति। Sounds very lame? Yes, may be. But remember we are trying to learn a new language - like little kids. So let's translate. सूर्यः- sun - भानु, सवितृ, दिनकर, रवि प्रभात - morning - प्रात समये - in that time - सप्तमि विभक्ति एकवचन उदयते -  rises - आत्मने पद प्रथम पुरुष एकवचन लट् लकार  शयनात् - from sleep (शयन पञ्चमी विभक्ति) उत्तुष्टन्ति - they wake up दन्तधावन - brushing teeth कुर्वन्ति - कृ लट् लकार प्रथम पुरुष बहुवचन - they do स्नानं - bath स्नान द्वितीया विभक्ति एक वचन  देवं - God दॆव द्वितीया विभक्ति एकवचन नमन्ति - they pray नम् लट् लकार प्रथम पुरुष बहुवचन  पठन्ति, लिखन्ति - they read, they write, पठ् लिख् लट् लकार प्रथम पुरुष बहुवचन  समाचारपत्रं - newspaper द्वितीया विभक्ति एक वचन...

 भाषासु मुख्या मधुरा दिव्या गीर्वाणभारती।  तत्रापि मधुरं काव्यं तस्मादपि सुभाषितम्।।3।। Of all the languages, the most important and heavenly and  melodious  is Sanskrit. Of those melodious is poetry. And among poetry Subhashitas are most melodious.  भाषा - language    भाषासु - सप्तमि बहुवचन - among languages मधुरा - pleasant, melodious, sweet गीर्वाणभारती - Sanskrit - गीर्वाणभाषा तत्रापि - तत्र + अपि  काव्यं - songs , poetry तस्मादपि = तस्मात+अपि  Now if you are interested, you can listen to this madhura song about Lord Krishna